Deprem planı yapan birçok aile, evdeki kediyi ya da köpeği son dakikaya bırakır. Oysa AFAD, afet ve acil durum çantasının varsa evcil hayvanlarınızın ihtiyaçlarını da içermesi gerektiğini açıkça yazar. Bir hayvan kendi suyunu bulamaz, ilacını kendisi alamaz ve sizi kaybederse kim olduğunu söyleyemez. Bu yazı, onun için önceden yapabileceklerinizi, sarsıntı anında ne yapmanız gerektiğini ve sonrasını anlatıyor.

Önce kimlik: mikroçip ve PETVET

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC), mikroçipi kaybolan bir hayvanla sahibini yeniden buluşturmanın en iyi yollarından biri olarak görür. Türkiye’de bu zaten bir yükümlülüktür: 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelik gereği sahipli kedi, köpek ve gelinciklerin mikroçiple kimliklendirilip Ev Hayvanı Kayıt Sistemi’ne (PETVET) kaydedilmesi gerekir. Tarım ve Orman Bakanlığı’na göre kanun değişikliğiyle kedi ve köpekler yaş ayrımı olmadan 31 Aralık 2025’e kadar kimliklendirilecekti.

PETVET’te hayvanın ve sahibinin bilgileriyle birlikte acil durumda ulaşılabilecek bir kişi de yer alır; kayıp bilgisi de eklenebilir. Deprem sonrasında telefonunuz kapalı olabileceği için bu kişiyi bölge dışından seçmek mantıklıdır. Mikroçipin yanında, güncel telefon numarası yazan bir tasma ve künye de takın; CDC ikisini birlikte önerir.

Evcil hayvan çantası

CDC her hayvan için iki haftalık yiyecek, su ve (kullanıyorsa) ilaç bulundurmayı önerir. ASPCA da en az iki haftalık ilaç önerir ve çanta malzemelerinin bozulmaması için iki ayda bir yenilenmesini hatırlatır. Kendi deprem çantanızın yanına şunları ekleyin:

  • Su geçirmez kapta mama, su ve devrilmeyen kaplar.
  • Düzenli ilaçlar ve kullanım talimatı.
  • Aşı kartı ve sağlık kayıtlarının kopyası. AFAD da belgeler arasında evcil hayvan sağlık karnesini sayar.
  • Yedek tasma, göğüs tasması ve kayış.
  • Her hayvan için bir taşıma çantası ya da kafes. CDC, çantanın üzerine hayvanın adını, sizin adınızı ve telefon numaralarınızı yazmanızı önerir.
  • Hayvanla birlikte çekilmiş güncel bir fotoğraf: kaybolursa tarif etmek ve sahibi olduğunuzu göstermek için.
  • Kediler için kum ve küçük bir kap, köpekler için dışkı poşeti.
  • Battaniye ve sevdiği bir oyuncak.

Planınızı aile acil durum planı aracına da yazın: siz evde değilken hayvanı kim alacak, anahtar kimde, veteriner kim? ShakeOut BC, evde olmadığınız bir deprem için komşulardan biriyle önceden anlaşmanızı önerir.

Sarsıntı sırasında: önce siz

Sarsıntı başladığında hemen Çök – Kapan – Tutun yapın. ShakeOut BC’nin uyarısı açıktır: önce kendinizi koruyun. Birçok hayvan sarsıntıda tutulmak istemez; bırakın kendine saklanacak bir yer bulsun.

  • Hayvan yanınızdaysa ve kucakta durmaya alışıksa onu göğsünüze bastırıp birlikte kapanabilirsiniz.
  • Çırpınır, tırmalar ya da ısırmaya çalışırsa bırakın ve siz yerinizde kalın.
  • Hayvan taşıma çantasında ya da kafesteyse çıkarmayın; düşen eşyalara karşı orada daha korunaklıdır.
  • Sarsıntı sırasında onu aramak için koşmayın.

Sarsıntı bittikten sonra

ShakeOut BC, sarsıntı durduktan sonra devrilebilecek eşyaların oturması için 60’a kadar saymayı, sonra güvenliyse hayvanı aramayı önerir. Korkmuş bir hayvan bilinmedik bir köşeye saklanmış olabilir.

  • Yerde cam kırıkları olabilir. Hayvan izin verirse patilerinin kesilmemesi için onu taşıma çantasına koyun.
  • Çok ürkmüşse bulunduğu yerde kalmasına izin verin ve çevresini temizleyin.
  • CDC, hayvanı serbest bırakmadan önce evi tehlikelere karşı kontrol etmenizi önerir. Evden çıkıyorsanız hayvanı tasmalı ya da taşıma çantasında götürün; korkmuş bir hayvan açık kapıdan kaçabilir.
  • Evinize girmeden önce bina güvenliği kontrollerini yapın; bu kurallar hayvan için de geçerlidir.
  • CDC, afetten sonra hayvanların davranışlarının değişebileceğini, stres ya da hastalık belirtisi görürseniz veteriner hekime danışmanızı hatırlatır.

Kaybolursa

CDC, kayıp bir hayvan için mikroçip kaydını güncellemeyi ve yerel hayvan barınaklarına haber vermeyi önerir. Türkiye’de kayıp bilgisi PETVET’e işlenebilir; bunun için kaydı yapan veteriner hekime ya da il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurun. Çantadaki fotoğraf burada işinize yarar.

Tahliye ve barınma

Evden ayrılmanız gerekirse hayvanınızı geride bırakmayın. ASPCA ve CDC, hayvanla gidebileceğiniz yerleri önceden belirlemenizi önerir: bölge dışındaki akrabalar ve arkadaşlar, veteriner klinikleri, pansiyonlar. Toplanma alanlarına giderken hayvanı tasmalı ya da taşıma çantasında tutun; kalabalıkta hem onun hem başkalarının güvenliği için bu önemlidir.

Büyük bir depremden sonraki ilk günleri nasıl geçireceğinizi ilk 72 saat yazımızda anlatıyoruz. Çantanızı deprem çantası kontrol listesi ile hazırlarken evcil hayvan satırlarını da ekleyin.