Sarsıntı durduğunda ilk içgüdü eve dönüp eşyaları toplamak ya da her şeyin yolunda olup olmadığına bakmaktır. Oysa hasar görmüş bir binaya erken girmek ve gaz kaçağı gibi ikincil tehlikeler, sarsıntı geçtikten sonra da yaralanmalara yol açabilir. AFAD’ın kuralı açıktır: sarsıntılar tamamen bitene kadar hasarlı binalara girilmez. Bu yazı, binaya geri dönmeden önce yapabileceğiniz ilk kontrolleri ve resmî hasar tespitinin nasıl işlediğini özetliyor.

Önemli: Buradaki kontroller yalnızca bariz tehlikeleri fark etmeniz içindir. Bir binanın güvenli olup olmadığına ancak yetkili hasar tespit ekipleri karar verebilir.

Önce kendinizi ve çevrenizi kontrol edin

AFAD’ın sıralaması şöyledir: önce kendi güvenliğinizden emin olun, sonra çevrenizde yardıma ihtiyacı olan var mı bakın. Deprem çantanızı alın, hasarlı binalardan ve elektrik hatlarından uzak durarak buluşma noktanıza ya da toplanma alanına gidin. Artçı sarsıntılar her büyük depremin ardından gelir ve hasarlı binalarda yeni hasara yol açabilir.

Binaya dışarıdan bakın

Amerikan Kızılhaçı, eve yeniden girmeden önce binanın dışını incelemeyi önerir. Aşağıdakilerden birini görürseniz binaya girmeyin ve durumu yetkililere bildirin:

  • Kolon ve kirişlerde çatlak, kırılma, beton dökülmesi ya da açıkta kalan demir.
  • Binada gözle görülür eğilme, yan yatma ya da zeminde çökme.
  • Düşmüş ya da çatlamış bacalar, kopmuş balkon parçaları, dökülen dış cephe kaplaması.
  • Binanın çevresinde gaz kokusu, tıslama sesi ya da kopmuş elektrik kabloları.

Görünürde hasar olmaması binanın sağlam olduğunu göstermez; gizli hasarı ancak uzmanlar değerlendirebilir.

Gaz kaçağı

Depremlerden sonra çıkan yangınlar sık görülen ikincil afetlerdir. AFAD’ın önerisi: gaz kokusu alırsanız gaz vanasını kapatın, camları ve kapıları açın ve binayı hemen terk edin.

  • Kibrit, çakmak ya da mum yakmayın; elektrik düğmelerine ve cihazlara dokunmayın. Kıvılcım gazı tutuşturabilir. Işık için el feneri kullanın.
  • Güvenli bir yere ulaştıktan sonra doğal gaz acil hattı 187’yi arayın.
  • Earthquake Country Alliance, ana gaz vanasının yalnızca kaçak şüphesi varsa kapatılmasını hatırlatır; gazı yeniden açma işini dağıtım şirketine bırakın.

Elektrik ve su

  • Kıvılcım, yanık kokusu ya da hasarlı kablo görürseniz ve güvenle ulaşabiliyorsanız sigortayı kapatın. Zemin ıslaksa elektrik panosuna dokunmayın.
  • Su ya da kanalizasyon borularında hasar varsa ana su vanasını kapatın. Musluk suyunun içilebilir olduğu duyurulana kadar çantadaki suyu kullanın.
  • Arızaları bildirmek için elektrikte 186, suda 185 numaralarını arayabilirsiniz. Tüm acil durumlar için numara 112’dir; bkz. acil numaralar.

Resmî hasar tespiti

Büyük depremlerden sonra binalar, mimar ve mühendislerden oluşan hasar tespit ekipleri tarafından incelenir. AFAD’ın hazırladığı yönetmelik; hasar tespit ekiplerini, hasar derecelendirmelerini, düzenlenecek resmî belgeleri ve binaların boşaltılması ile yıkımına ilişkin usulleri belirler. Binalar gözlemsel incelemeyle hasarsız, az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı ve acil yıkılacak olarak sınıflandırılır.

Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi’nin duyurusuna göre deprem bölgesindeki binaların hasar durumu e-Devlet Kapısı üzerinden, ikamet adresiyle ya da adres seçilerek sorgulanabilir. Binanıza giriş konusunda her zaman resmî kararı ve binaya asılan duyuruları esas alın.

Artçı sarsıntılara hazırlıklı olun

Artçı sarsıntılar zamanla seyrekleşir ve küçülür, ama ilk günlerde güçlü olabilir. Hasarlı bir binanın içindeyken gelen bir artçı, ana depremden daha tehlikeli olabilir. Artçılarda da Çök – Kapan – Tutun yapın. Artçıların ne kadar süreceğini ve olasılıklarının nasıl hesaplandığını artçı sarsıntı yazımızda anlattık; M4 ve üzeri depremlerin sayfalarında güncel artçı tahminini görebilirsiniz.

Kısa kontrol listesi

  1. Sarsıntı bitti mi? Artçılara hazırlıklı mısınız?
  2. Siz ve yanınızdakiler güvende mi?
  3. Binada dışarıdan görünen ağır hasar var mı? Varsa girmeyin.
  4. Gaz kokusu ya da sesi var mı? Varsa uzaklaşın, 187’yi arayın.
  5. Resmî hasar tespit sonucu açıklandı mı?

Bu listenin ve diğer adımların internetsiz okunabilen hâli için deprem öncesi, sırası ve sonrası rehberimize bakın.