Depremden sonra eve girmeden önce nelere bakılacağını bina güvenliği yazımızda anlattık. Bu yazı deprem öncesi için: oturduğunuz binanın güvenli olup olmadığını nasıl öğrenirsiniz?

Kısa cevap: gözle öğrenemezsiniz. 6306 sayılı Kanun riskli yapıyı, ekonomik ömrünü tamamlamış ya da “yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen” yapı olarak tanımlar. Bu verileri ancak yetkili bir kuruluşun incelemesi ortaya koyar.

Gözünüze çarpanlar neyi gösterir?

Bazı gözlemler bir uzmana danışmak için iyi bir nedendir: zemin kattaki bir dükkânın tadilatında kolon ya da duvarlara müdahale edilmiş olması, bodrumda sürekli su ve nem, betonun döküldüğü yerlerde paslı demirin görünmesi, binaya sonradan kat eklenmiş olması.

Ama bunların hiçbiri tek başına bir sonuç değildir. Tersi de geçerlidir: yeni boyanmış bir cephe, düzgün sıva ya da çatlaksız duvarlar binanın taşıyıcı sisteminin sağlam olduğunu göstermez. Gördüğünüzü not edin ve tespiti yapacak kuruluşa anlatın.

Yapım yılı neden önemli?

Bir bina, projesinin hazırlandığı dönemde yürürlükte olan deprem kurallarına göre tasarlanır. Bugün geçerli olan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 18 Mart 2018’de Resmî Gazete’de yayımlandı ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi; 2007 tarihli Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik’i kaldırdı. Yönetmelik yalnızca yeni binaların tasarımını değil, mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesini ve güçlendirilmesini de kapsar.

Bu iki şey anlamına gelir: Yeni bir yönetmelik eski bir binayı kendiliğinden güçlendirmez. Yeni bir bina da kurallara uygun yapılmadıysa güvenli değildir. Yapım yılı bir ipucudur, karar değil.

Binanın bulunduğu yerin deprem tehlikesini AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları uygulamasında e-Devlet ile giriş yaparak görebilirsiniz. Bu harita yerdeki sarsıntı tehlikesini gösterir; binanızın bu sarsıntıya ne kadar dayanacağını göstermez.

Riskli yapı tespitini kim, nasıl yaptırır?

  • Başvuru maliktendir. Kanuna göre tespit, masrafı maliklere ait olmak üzere öncelikle yapı malikleri ya da kanuni temsilcileri tarafından, Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na göre maliklerden birinin başvurusu yeterlidir ve talep elektronik sistem üzerinden yapılır.
  • Kiracı başvuramaz. Kanun, malik olmayan birinin talebiyle tespit yapan lisanslı kuruluşa yaptırım öngörür. Kiracıysanız ev sahibinizle ya da yöneticinizle konuşun.
  • Önce sorgulayın. Daha önce tespit yapılmış bir binaya ikinci kez tespit yapılması da yaptırım sebebidir. Riskli bulunan yapılar tapuya işlenir, binaya tutanak asılır, maliklere e-Devlet üzerinden bildirilir ve muhtarlıkta 15 gün ilan edilir. e-Devlet’te Bakanlığın “Riskli Yapı Tespiti” hizmeti bulunur.
  • İtiraz hakkı. Maliklerin tespite 15 gün içinde itiraz hakkı vardır. İtirazları, dördü üniversitelerden, üçü Bakanlık ya da Başkanlıktan olmak üzere yedi kişilik teknik heyetler inceler.
  • İdare ya da Başkanlık tespiti kendisi de yapabilir veya maliklerden süre vererek isteyebilir.

Tespit ücretini başvurduğunuz lisanslı kuruluştan öğrenin.

Bina riskli çıkarsa: kentsel dönüşüm

6306 sayılı Kanun’un amacı, riskli yapıların bulunduğu yerlerde fen ve sanat normlarına uygun, güvenli yaşam çevreleri oluşturmaktır. Riskli bulunan yapının maliklerine yıktırmak için en fazla 90 gün süre verilir. Arsanın yeniden değerlendirilmesine, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilir. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda oturan sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut, kira yardımı ve yapım için yardım yapılabilir.

Beklerken: eşyalarınızı sabitleyin

Binanın taşıyıcı sistemini siz değiştiremezsiniz, ama içerideki tehlikeyi bugün azaltabilirsiniz. AFAD’ın önerileri:

  • Dolapları ve devrilebilecek eşyaları duvara ve birbirine sabitleyin; arada boşluk kalıyorsa dolgu koyun.
  • Dolap üstündeki eşyaları tutucu malzeme ya da yapıştırıcıyla sabitleyin; ağır eşya olan dolap kapaklarına mekanik kilit takın.
  • Avize, klima gibi cihazları ağırlıklarını taşıyacak şekilde, kancayla asın. Soba ve ısıtıcıları sabitleyin.
  • Yatağı pencerenin ve devrilebilecek ağır dolapların yanına koymayın; üzerinde ağır eşyalı raf bulundurmayın.
  • Çıkış yollarını açık tutun.

AFAD ayrıca konutlara deprem sigortası yaptırılmasını önerir; ayrıntılar DASK yazımızda. Sarsıntı anında ne yapacağınızı Çök – Kapan – Tutun yazısında, ailenizle buluşma planını aile planı aracında bulabilirsiniz.