Sarsıntı başladığında düşünmeye zaman yoktur; beden daha önce ne yaptıysa onu yapar. Bu yüzden Çök – Kapan – Tutun hareketini bilmek yetmez, prova etmek gerekir. Çocuklar için tatbikat, korkutucu bir ders değil, birlikte oynanan kısa bir oyun olabilir. AFAD aile afet planının altı ayda bir gözden geçirilmesini ve bu plana göre zaman zaman tatbikat yapılmasını önerir.

Tatbikattan önce: sakin bir konuşma

Çocuğunuzun yaşına uygun, kısa ve dürüst bir dille anlatın: “Bazen yer sallanır. Sallanınca ne yapacağımızı biliyoruz; o yüzden güvendeyiz.” Ayrıntılı yıkım görüntülerinden ve korkutucu hikâyelerden kaçının. FEMA’nın çocuklara yönelik Ready Kids programı da hazırlığı ailece yapılan, düzenli tekrarlanan bir alışkanlık olarak anlatır.

1. Güvenli nokta avı

Her odayı birlikte dolaşın ve sorun: “Burada sallanırsa nereye çökeriz?” Sağlam bir masanın altı ya da devrilebilecek eşyalardan ve camlardan uzak bir iç duvar dibi iyi bir cevaptır. Kitaplık, pencere, ağır tablo ve avize altı kötü cevaptır. Bulduğunuz noktaları çocuklar küçük çıkartmalarla işaretleyebilir.

2. Çök – Kapan – Tutun oyunu

Bir yetişkin “Deprem!” diye seslenir, herkes en yakın güvenli noktaya çöker:

  1. Çök: Dizlerin ve ellerin üzerine.
  2. Kapan: Masanın altına gir; masa yoksa başını ve enseni kollarınla koru.
  3. Tutun: Masanın ayağından tut ve bırakma.

ShakeOut tatbikatlarında bu pozisyonda en az 60 saniye kalınır; gerçek bir depremde sarsıntı bitene kadar beklenir. Küçük çocuklar için ShakeOut’un önerdiği “tavşan deliğe” oyunu işe yarar: yetişkin “Deprem, tavşanlar deliğe!” der, bütün “tavşanlar” masanın altındaki yuvaya saklanır.

Oyunu farklı zamanlarda ve odalarda tekrarlayın: yemekte, oyun sırasında, banyoda. Yataktaysanız ShakeOut’un önerisi yatakta kalıp başı ve enseyi yastıkla korumaktır; karanlıkta cam kırıklarına basmak daha büyük bir risktir.

3. Sarsıntı bittikten sonra

Tatbikatı bir adım uzatın:

  • Ayakkabıları giyin, deprem çantasını alın ve belirlediğiniz yoldan binadan çıkın. Asansör kullanılmayacağını hatırlatın.
  • Evin yakınındaki buluşma noktasına kadar yürüyün. Mahallenizdeki resmî toplanma alanını da birlikte bulun.
  • Büyük çocuklara gaz vanasının ve sigortanın yerini gösterin, ama kapatma işini yetişkinlere bıraktığınızı söyleyin.

4. Çocuğun bilmesi gerekenler

  • En az bir ebeveynin telefon numarası ezbere, bir kopyası da çantasında kâğıtta.
  • Şehir dışındaki ortak iletişim kişisinin kim olduğu.
  • 112’nin ne zaman aranacağı. Acil numaralar sayfasını birlikte inceleyin.
  • Enkaz altında kalırsa bağırmak yerine bir yere vurarak ya da düdük çalarak sesini duyurması. Çantasına küçük bir düdük koyun; acil durum düdüğü aracıyla sesin nasıl duyulduğunu birlikte dinleyebilirsiniz.

Bu bilgileri aile acil durum planı aracıyla bir karta yazıp yazdırabilirsiniz.

5. Okul ve bakım veren kişiler

Okulun afet planını ve tatbikat takvimini öğrenin. Deprem okul saatinde olursa çocuğu kimin alabileceğini okula önceden bildirin. Bakıcı, büyükanne ya da büyükbaba gibi çocukla vakit geçiren herkes aynı planı bilsin.

Tatbikattan sonra konuşun

ShakeOut, tatbikat bittiğinde neyin iyi gittiğini ve neyin zor olduğunu konuşmayı ve öğrenilenleri plana eklemeyi önerir. Çocuğunuza soru sorma fırsatı verin, hislerini ciddiye alın ve hazır olmanın güvende hissettirdiğini vurgulayın. Her tatbikatta küçük bir şeyi değiştirin: farklı bir oda, farklı bir saat, farklı bir buluşma yolu.

Unutmayın: Amaç korkutmak değil, alışkanlık kazandırmak. Yılda birkaç kez yapılan beş dakikalık bir oyun, sarsıntı anında çocuğunuzun ne yapacağını bilmesini sağlar.